Güncelleme Tarihi:
Mutasyon ya da değişinim, bir canlının genomu içindeki DNA ya da RNA diziliminde meydana gelen kalıcı değişmelerdir. Mutasyona sahip bir organizma ise mutant olarak adlandırılır.
Mutasyonlar, genel olarak germ hattı mutasyonları ve somatik mutasyonlar olmak üzere ikiye ayrılır. Doku hücreleri içinde gerçekleşen bir mutasyon, kalıtsal olamayacağı için kuşaktan kuşağa aktarılmaz. Bedensel (somatik) mutasyonlar bu anlamda kalıtsal değildir. Eşey (üreme) hücresi mutasyonları, diğer ismiyle germ hattı mutasyonları ise kalıtsaldır ve bir sonraki nesillere aktarılır.
Bireyin kalıtsal özelliklerinin ortaya çıkmasını sağlayan genetik şifre, herhangi bir nedenden dolayı (DNA onarımı, mayoz bölünme veya DNA replikasyonu sırasında meydana gelen hatalar, transpozonlar, virüsler, X ışını, radyasyon, ultraviyole, bazı ilaç ve mutajen kimyasallar, ani sıcaklık değişimleri vb. etkenlerle) bozulabilir.
Mutasyonlar, kalıtsal materyalin normal kombinasyonunu değiştirmeyen, kalıtsal yapıda meydana gelen bütün değişikliklerdir. Mutasyon terimi genel olarak,
Kromozom yapısının değişmesini,
Kromozom sayısının değişmesini,
Genlerdeki değişiklikleri kapsar.
Bu anlamda mutasyonlar, sitogenetikte, değişimlerin kapsamlarına göre, Genom mutasyonu, Kromozom mutasyonu ve Gen mutasyonu olarak adlandırılıp üçe ayrılırlar. Genom mutasyonları kromozom sayısındaki değişmeler olup kromozom mutasyonları ise ışık mikroskobu altında incelenebilen ve kromozomun iç yapısında oluşan değişimlerdir. Gen mutasyonları ise ışık mikroskobu altında görünmeyen ve tek bir geni kapsayan mutasyonlardır.
Mutasyonlar, dizilimlerde farklı türde değişimlere yol açabilirler; Bu anlamda bir mutasyon, canlı organizmanın fenotipik özelliklerinde negatif veya pozitif etkilere sahip olabileceği gibi nötr mutasyonlar hiçbir etkiye sahip olmayabilirler (durağan veya sessiz mutasyonlar). Bu tür değişimler, bir gen ürününün değişmesinde veya genin doğru ya da tamamen işlemesini engellemede herhangi bir etkileri olmayabilir. Drosophila melanogaster sineği üzerinde yapılan çalışmalar, gen tarafından oluşturulan bir proteinin mutasyonunda, bu mutasyonun yaklaşık %70'inin zararlı etkilere sahip olduğunu, geri kalanının ise ya nötr ya da zayıf faydalı etki gösterdiğini ortaya koymaktadır.
Mutasyonların genler üzerindeki zararlı etkileri nedeniyle, organizmalar mutasyonları gidermek için DNA onarımı gibi mekanizmalara sahiptir.
Genetik materyal olarak RNA kullanan virüsler, sürekli ve hızlı bir şekilde çoğalıp geliştikleri için onlara avantaj sağlayan hızlı mutasyon oranlarına sahiptir, ve bu şekilde insan bağışıklık sistemi gibi savunma mekanizmalarını atlatabilir ve reaksiyonlardan kaçabilirler.
ABD ve İngiltere'de yapılan araştırmalar Aralık 2019'dan beri etkisini sürdüren korona virüsün mutasyona uğradığını öne sürdü. Korona virüs belirtilerine yenilerinin eklenmesi de mutasyon iddialarını gündeme getirdi. Ancak 285 mutasyon tespit eden araştırmacılar, birçoğunun hastalığın ağır geçmesi üzerinde önemli etkiye sahip olmadığını açıkladı.Sonuçları mBIO dergisinde yayımlanan araştırma çerçevesinde ABD'de Teksas Üniversitesinde görevli uzmanlar tarafından 5 bini aşkın hasta incelendi.
Kovid-19'u daha bulaşıcı hale getirdiği düşünülen ve D614G olarak adlandırılan genetik mutasyonun, insan hücrelerini viral girişe açan sivri uçlu proteinde bulunduğu belirlenen araştırmada, yeni tip koronavirüs salgınının ilk dalgasında Houston'daki hastaların yüzde 71'inde bu genetik mutasyona rastlandığı, yaz aylarındaki ikinci dalgada bu oranın yüzde 99,9'a çıktığı gözlendi.
Araştırma ekibinden Ilya Finkelstein, çalışmanın, "virüsteki mutasyonlarının rastgele genetik değişimler olduğunu" ortaya koyduğunu ifade etti.Toplam 285 mutasyon tespit eden ekip, birçoğunun hastalığın ağır geçmesi üzerinde önemli etkiye sahip olmadığını açıkladı.
Son yapılan araştırmaya göre COVID-19 virüsü mutasyona uğradı ve daha ölümcül hale geldi. Hükümetin bilim kurulu SAGE’nin araştırmasına göre yeni virüs nedeniyle çok daha çabuk can kaybı görülmeye başlandı.